De Grinch van de feestdagen blijkt een gouden hart te hebben, toch?

Rouw met kerst botst frontaal met alles wat december van je vraagt, en niet alleen als je iemand hebt verloren. December draait om gezelligheid, maar voor veel mensen is dat juist de eenzaamste en meest confronterende tijd van het jaar, ook als je bijvoorbeeld geen contact meer hebt met de mensen die eigenlijk als familie zouden moeten voelen.

Waarom ik dit jaar weer tegen de lichtjes opkijk

Half september en de eerste kerstspullen staan al in de winkel. Ik loop er langs, de rekken vol mooie kerstornamenten, pepernoten of kruidnoten als je die discussie aan wilt. En dit jaar voel ik iets in mijn buik en borstkas aanspannen. Het is een gek gevoel: een heimwee naar een lang vergeten tijd, of juist die sprankeling die ik sinds kort weer lijk te voelen…denk ik? Dat moet ik nog even uitzoeken, of ik niet stiekem in de Grinch ben veranderd. Of misschien vind ik kerst, oud en nieuw en Sinterklaas al een tijdje niet meer zo leuk als vroeger.

Ergens echt zin in hebben, zoals vroeger als ik mijn cadeautjes uitpakte zodra de goedheiligman langskwam, zit er gewoonweg niet meer in. Soms ben ik ook wel moe van doen alsof het hetzelfde gevoel oplevert. Ik ben nog steeds oprecht blij met alles wat ik krijg, maar ergens is daar weer die bal die op die grote rode knop drukt.*

Wat doet rouw met de decembermaand?

December is gebouwd op samenzijn. Op volle tafels, samen koken, de meest gezellige baksels maken, op tradities die je jaar na jaar herhaalt, op het idee dat dit de maand is waarin alles goedkomt.

Ken je dat gevoel, ’s nachts op zoek naar iets in je droom? Je weet zeker dat het vlakbij moet zijn. Dat wanhopige, trekkende gevoel diep in je borstkas. Je bent er bijna, nog een paar stapjes, en dan poef, word je wakker. Overspoeld door alle veranderingen die je hebt meegemaakt, en ineens is het verdriet er weer. Het is maar een fractie van het gevoel en het gewicht dat je meezeult. Het voelt als die koortsachtige droom waar je wakker van wordt, met die brok in je keel. Je weet dat het niet meer die droom is, maar het gevoel zit nog in je keel, in je buik, in je botten. Zo voelt december voor mij. Een vervlogen droom waar ik het gevoel nog zo sterk in meedraag.

Sinterklaas voelt scherper dan kerst

Rouw met sinterklaas voelt voor mij eerlijk gezegd nog scherper dan rouw met kerst. Die pakjesavond met zijn schoentje en zijn gedichtjes, dat hoort bij een gezin waar alle kinderen er nog zijn. Ik zet geen schoen meer neer voor Daan. Ik heb het wel elk jaar overwogen, ik bouw ook nog steeds Lego die hij leuk had gevonden. Dus waarom zou ik zijn schoen niet meer zetten. Misschien trakteer ik mezelf en Daans nagedachtenis wel op een enorme Legoset die we allebei leuk hadden gevonden voor die Micro Joy. Voor zijn verjaardag dit jaar heb ik immers ook gewoon mijn beide meiden tot op het bot verwend. Misschien is dit hetzelfde als die rouwband die je vroeger over je kleren aantrok: ik heb pijn, laat me met rust en doe aardig. Je gevoel volgen, in de gedachte aan wat je zelf nodig hebt, in plaats van wat anderen daar misschien van vinden?

Kerst heeft eigenlijk diezelfde nuance. Ik heb prachtige kerstsokken met een naam erop, en ook hier overweeg ik elk jaar weer: doe ik het wel of niet. Welke namen hang ik aan de schoorsteen, allemaal, ook die van mijn moeder en vader? Of is dat iets wat als “ongezond” wordt gezien?

Ben ik dan de Grinch, of gewoon eerlijk?

Ik voel me hem soms wel. Diegene die net even de verkeerde opmerking maakt waardoor de sfeer iets te zwaar wordt voor het feest, die meezingt maar waar het gevoel niet hetzelfde is, die stiekem liever thuisblijft maar toch gewoon gaat naar nog een borrel waar iedereen het over cadeautjes en kerstmenu’s heeft. Waar ik dan zelf de sokken van The Red Daan aandoe, als steuntje. Maar de Grinch had een hart dat te klein was. Het mijne is niet te klein. Het is te vol geworden.

Dat is het verschil dat niemand je uitlegt. Je wordt niet hard omdat je minder voelt. Je wordt stil omdat je te veel voelt, op een moment waarop iedereen om je heen luid is.

Ik heb geleerd dat gezelligheid en verdriet niet per se botsen. Het is een puzzel waarvan de stukjes verbogen zijn, en niet meer lekker in elkaar passen. Het kost moeite om ze passend te krijgen. En her en der lijkt er een stukje te missen, terwijl je zeker weet dat er niks op de grond is gevallen. Vroeger kon ik de hele avond aan tafel zitten. Nu is er een moment waarop ik naar de gang moet, even weg, even niet moeten glimlachen. Waar ik ineens mijn sociale batterij voel leegtrekken en mijn kaken zeer doen. Het is niet dat ik niet oprecht kan zijn, maar het is weer die verrekte vermoeidheid die je de hele dag meesleept. Niemand vraagt daarnaar. Ik weet ook niet of ik dat wel wil eigenlijk. Mensen zien de tafel, de lichtjes, de kerstboom, en gaan ervan uit dat dat betekent dat het goed gaat. Ze zien niet het gat naast me waar een stoel stond die er niet meer staat. Met een geweldig kereltje erop, die stiekem grapjes maakte en zijn eten aan de hond gaf.

Wat maakt de Grinch uiteindelijk geen slecht personage?

Aan het einde van dat verhaal blijkt zijn hart drie maten te groeien. Niet omdat hij ineens van kerst hield. Omdat iemand hem zag zoals hij was, in plaats van hem te vragen mee te doen aan iets waar hij niet in paste. Ik heb overigens echt een hekel aan puzzelen gekregen.

Dat is wat ik dit jaar nodig heb. Niet mensen die me overtuigen dat kerst leuk is. Die begrijpen dat mijn stilte niet onbeleefd is, maar naar iets waar ik zelf nog geen taal voor heb gevonden.

Hoe kom je door de feestdagen als rouw meereist?

Ik heb geen trucje. Wat wel helpt is minder doen alsof. En wat ook helpt: shoptherapie. Het klinkt zo cliché, maar ik ben wel fan van de open deur techniek van Jelle Hermus. Ik wil al jaren Uggs. Die krengen zijn te duur vind ik zelf, maar reken maar dat ik dit jaar die dingen aan heb, dan hoef ik in elk geval geen knellende schoenen aan. En misschien een broek waarin het voelt alsof ik alles voor elkaar heb, wel met stretch, want dan gaat er niks knellen als ik weer eens teveel eet. Comfort via online shoppen, want ik kan nog steeds niet naar de winkels zonder een totale meltdown. Heel irritant. Tegen mezelf zeggen dat ik niet verplicht ben om overal bij te zijn, dat ik best na een uur weg mag lopen van een feestje, dat een avond thuis met een olielamp van mijn favoriete merk en stilte net zo goed “vieren” kan zijn als een volle tafel.

Ik draag mijn sokken met de rode draad extra vaak in december en in de aanloop naar de kerstboodschappen van december. Niet als rouwband naar buiten, maar als iets voor mezelf. Een herinnering die ik letterlijk bij me draag, ook als iedereen om me heen het over gezelligheid heeft. Ik denk wel dat ik ook de Grinch ben, een hart te vol. Misschien koop ik dit jaar ook wel matchende onesies voor iedereen, zodat ik bij de kerstboom kan lachen om de knulligheid en de taal die ik nog steeds niet onder de knie heb.

* De bal-in-de-doos: een bekend beeld voor rouw. Verdriet is een bal in een doos met een pijnknop erin. In het begin vult de bal bijna de hele doos en raakt hij steeds die knop. Na verloop van tijd wordt de doos groter, maar de bal blijft af en toe onverwacht tegen de knop stoten. Ook jaren later nog, gewoon omdat er een schoentje in een winkel staat.

Grief = love, with no place to go.

Ben je nou echt op zoek naar een steuntje in de rug, voor jezelf of voor iemand anders? Ik weet dat ik bevooroordeeld ben, maar ik had vier jaar geleden graag de sokken gehad. Rouw is stom en de feestdagen zijn complex met een vol hart. Een goed rouwcadeau vinden voor de feestdagen is moeilijk, dat weten we allemaal.

Ik pak het giftset zelf in, met de hand. Voor wie zichzelf kwijt is, een kind, een broer of zus, een ouder verloren is of iemand anders die je mist.

Laten weten dat iemand nog een plek aan tafel heeft, doet iets. Dat is mijn overtuiging, niet mijn verkooppraatje.