Anticiperende rouw: een brief aan de dood
Rouw is liefde die nergens heen kan. Dat is het kortste antwoord dat ik heb op de vraag waarom de dood van iemand van wie je houdt zo hard aankomt. Hoe meer liefde er was, hoe meer er overblijft zonder plek om naartoe te gaan. Dit is geen uitleg over omgaan met de dood. Dit is een brief aan de dood zelf.
Beste Dood, Magere Hein. Vriend Hein. La Morte. De Stille.
Je hebt veel namen gekregen van mensen die je liever niet bij naam noemden.
We kennen elkaar al lang, als je het mij vraagt dan vind ik wel dat we elkaar misschien iets te lang kennen, maar dat terzijde. Je hoort bij het leven en dat weet ik ook wel. Je bent geen dief en geen straf, je bent gewoon het einde. Soms ben je zelfs compassie. Soms voel je veel te vroeg, maar jou daar de schuld van geven is te kort door de bocht.
Ik was al op naam basis met je toen ik nog een basisschoolleerling was. Daarna, als tiener, kwam de eerste echte schok, een vriendje wat overleed. Later in mijn twintiger jaren kwam je op bezoek voor mijn vader, en was het tijd dat ik afscheid nam, best plots eigenlijk. Dat was een moment wat overal in mijn leven doordreunde. Ik hoorde ineens bij de club van “overleden vaders”.
Anticiperende rouw: rouwen terwijl iemand er nog is
Rouwen voordat iemand overlijdt heet anticiperende rouw. Het is de rouw die begint op het moment dat je weet dat het verlies eraan komt, terwijl diegene nog gewoon leeft. Niemand had me verteld dat dat bestond. Best onhandig, had ik wel willen weten.
Dit keer zag ik de dood al aankomen van mijlenver, hij verscheen en nam rouw met zich mee terwijl er nog leven was. Dat is iets wat ontzettend moeilijk te beschrijven valt. Hoe rouw je om een ziek kindje van 6 jaar waarvan je met heel je hart wilt dat hij beter wordt.
Ik weet nog goed dat ik in het eindstadium van de kanker naast Daan zijn bed zat en aan het scrollen was op Instagram. Uren lang, met de meest random hashtags was ik op zoek naar #grief, #bereavedmother, etc. Ik was op zoek naar een mama die mij kon vertellen hoe een begrafenis of crematie zou aanvoelen, hoe je opstaat in de ochtend, of zelfs je tanden poetst als je kindje overlijdt. Ik zocht kennis en hoop en misschien iets van houvast. Het was 3 uur ’s nachts en de nachtverpleging had al 2x gevraagd of ik misschien een thee wilde, zodat ik eindelijk in slaap zou vallen. Mijn ogen brandden van de tranen en het uren lang naar het schermpje kijken. Ik wilde mijn zoektocht nog niet opgeven, iemand moest toch wel een redelijk passend antwoord hebben.
Tijdens het scrollen hield ik Daan zijn hand vast, hij sliep, wellicht iets te strak, maar hij heeft nooit geklaagd daarover.
Hoe voelen de eerste dagen na het overlijden van je kind?
Jij “de dood” doet je werk en gaat weer weg. Wat je achterliet was dit.
Ik kon de eerste dagen na zijn dood nauwelijks doorkomen. Elke minuut die wegtikte voelden mijn lege armen nog zwaarder. Ondraaglijk leeg, waar dit perfecte jongetje zo goed inpasste. Ik voelde zoveel en niks tegelijk.
Soms vind ik het heel moeilijk dat ik geen zanger, schrijver of muzikant ben, want dan had ik je misschien kunnen uitleggen hoe het voelt. Hoe dat lege bedje aanvoelt. Hoe het voelt als de wereld implodeert en er een ander klein meisje in je gezin vraagt of we misschien naar de McDonald’s kunnen, terwijl jij zelf niet weet hoe je uit je eigen hoofd moet komen.
Dat gevoel van lood in je schoenen. Het liefste zou je je verstoppen onder de dekens, veilig van de buitenwereld weg.
De taal die ik van je moest leren
Wat mij die afgelopen jaren heeft geholpen, dat is moeilijk te beschrijven. Ik heb mezelf opnieuw moeten leren kennen, moeten opbouwen, moeten luisteren naar mezelf en een compleet nieuwe taal moeten leren spreken.
De taal van rouw. En die beheers ik nog steeds niet zoals ik zou willen. Ik had vroeger al niks met Frans en Duits, laat staan met een taal die uit zoveel facetten bestaat.
Ik heb zolang geprobeerd om terug te gaan naar wie ik was voor Daan zijn dood, maar uiteindelijk blijk ik niet meer in dat vakje te passen. Dat is best irritant als je jezelf probeert te zijn.
Het goed bedoelde advies wat je ongevraagd krijgt als je zwanger bent, krijg je ook als je kindje overlijdt. Mensen zeggen dingen uit de goedheid van hun hart, hoe rot het ook uit hun strot komt. Ook ik heb me hieraan schuldig gemaakt uit onwetendheid, toen ik jou nog niet bij naam kende.
Waarom ik je toch bij naam noem
Ik denk dat als je jouw duisternis nog niet goed kent, dat je misschien het licht ook niet kan waarderen wat tijdens, voor en na jou kan komen.
Jij bent een verschrikkelijke liefde. Of misschien is het meer compassie en noodzaak. Of zelfs ambivalente liefde*, ik moest het even opzoeken want die taal om over jou te kunnen vertellen blijft moeilijk. Iets wat ik graag wat later had leren kennen, en liever nooit had gekend in het leven van mijn inmiddels 3 prachtige kinderen waarvan Daan misschien nu wel meekijkt.
Grief = love, with no place to go.
Daarom bestaat The Red Daan
Nu we 4 jaar verder zijn ben ik nog steeds op zoek naar dat sprankje hoop. The Red Daan ontstond nadat ik zocht naar hoe ik misschien anderen zou kunnen helpen.
Elke sok heeft zijn eigen “rouwtaal”, misschien kan het je helpen om de juiste woorden te vinden. Zelfs jij dood, misschien kun je hiermee je taal wat minder ingewikkeld maken?
O, en dood, ik snap dat ik ook bij de club van “overleden moeders” moest gaan horen, naast de club van “overleden vaders en overleden kindjes”. En zoveel clubjes tegelijk maakt uiteraard wel dat ik wat meer donkere humor heb dan een gemiddeld persoon, maar als je het niet erg vindt.. zou ik nu inmiddels wel een break kunnen gebruiken. Laten we zeggen 15 jaar?
Liefs, Sanne
Naschrift
Ik ben geen expert. Iedereen is ook anders, en dit was hoe het voor mij voelde op dat moment. En als ik eerlijk ben twijfel ik soms ook aan mijn eigen herinneringen, want je brein doet iets geweldigs en verschrikkelijks tegelijk. Als iets je zo in de kern van je bestaan raakt beschermt je brein je. Tegen de pijn, het verdriet, de wanhoop en de onmacht. Sommige details houdt hij vast alsof hij zich eraan vastklampt en andere details die ik misschien belangrijk had gevonden laat mijn brein los, als een herinnering die je vast probeert te houden zoals je met je handen een kommetje water onder de douche maakte vroeger. Het water sijpelt weg. De herinnering ook.
* Ambivalente rouw is de term voor rouw waarin tegenstrijdige gevoelens door elkaar lopen. Liefde en boosheid tegelijk, of verdriet en opluchting naast elkaar. Het betekent niet dat je minder van iemand hield.
